
همه چیز درباره پروبیوتیکها و کاربرد آن ها در بدن
میکروبهای موجود در بدن انسان، حدود 10 برابر سلولهای بدن هستند. البته مطالعات اخیر نشان میدهد این نسبت نزدیک به 1 به 1 است. با توجه به این برآوردها، بدن شما بین 39 تا 300 هزار میلیارد میکروب در خود دارد. هر کدام از این برآوردها درست باشد، قطعا تعداد بسیار زیادی است!
اکثر این باکتریها در روده شما زندگی میکنند و اکثریت آنها کاملا بیضرر هستند. برخی از این میکروبها مفیدند و تعداد کمی از آنها میتوانند باعث بیماری شوند.
داشتن میکروبهای مفید روده میتواند با مزایای بهداشتی متعددی همراه باشد. از جمله:
-
- کاهش وزن
- بهبود هضم
- تقویت سیستم ایمنی
- پوست سالمتر
- کاهش خطر برخی بیماریها
پروبیوتیکها که نوع خاصی از باکتریهای مفید و دوست محسوب میشوند، مزایایی برای سلامتی انسان دارند. اغلب این باکتریها به عنوان مکمل مصرف میشوند تا به کلونیزه کردن روده با میکروارگانیسمهای خوب کمک کنند.
در این مقاله همراه ما باشید تا با تاثیر پروبیوتیکها بر سلامتی بیشتر آشنا شویم و ببینیم این میکروبها چه نقشی در بدن انسان دارند.پروبیوتیک چیست و چه فایدهای دارد؟
عملکرد پروبیوتیک
پروبیوتیکها میکرو ارگانیسمهای زندهای هستند که وقتی مصرف میشوند، مزایایی برای سلامتی دارند. البته اغلب دانشمندان بر سر مزایا و سویههای باکتریایی مفید، اختلاف نظر دارند.
پروبیوتیکها معمولا باکتری هستند، اما برخی انواع مخمر نیز میتوانند به عنوان پروبیوتیک عمل کنند. سایر میکرو ارگانیسمهای روده از جمله ویروسها، قارچها و کرمها نیز در حال بررسی هستند.
پروبیوتیکها را میتوان از مکملها و همچنین غذاهای تخمیر شده توسط باکتریها به دست آورد. از غذاهای پروبیوتیکی میتوان به ماست، کفیر، کلم ترش، تمپه و کیمچی اشاره کرد.
پروبیوتیکها نباید با پریبیوتیکها اشتباه گرفته شوند. پریبیوتیکها در واقع کربوهیدراتهایی هستند (معمولا از نوع فیبرهای غذایی) که به تغذیه باکتریهای دوست موجود در روده کمک میکنند. محصولاتی که هم حاوی پریبیوتیک و هم حاوی پروبیوتیک هستند، سینبیوتیک نامیده میشوند. محصولات سینبیوتیک معمولا ترکیبی از باکتریهای دوست و مقداری غذا برای این باکتریها (پریبیوتیک) در یک مکمل هستند.
رایجترین پروبیوتیکها، لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتریا محسوب میشوند. سایر پروبیوتیکها نیز شامل ساکارومایسس، استرپتوکوکوس، انتروکوکوس، اشریشیا و باسیلوس هستند. هر جنس شامل گونههای مختلف است و هر گونه سویههای متعددی دارد.
مشخص شده که پروبیوتیکهای مختلف برای درمان عارضههای سلامتی متفاوتی موثرند. بنابراین، انتخاب نوع درست پروبیوتیک، یا انواعی از آنها در رژیم غذایی ضروری است. برخی مکملها به نام پروبیوتیکهای طیف گسترده یا مولتیپروبیوتیک به فروش میرسند که ترکیبی از گونههای مختلف را در یک محصول ارائه میدهند.
اگرچه شواهد امیدوارکننده است، تحقیقات بیشتری در مورد مزایای سلامتی پروبیوتیکها مورد نیاز است. برخی محققان نسبت به اثرات منفی بالقوه پروبیوتیکها هشدار میدهند و خواهان احتیاط و تنظیم سختگیرانهتری برای مصرف این میکرو ارگانیسمها هستند.
اهمیت پروبیوتیکها برای روده
اجتماع پیچیدهای از میکرو ارگانیسمها در روده را با نام فلور روده، میکروبیوتای روده یا میکروبیوم روده مینامند.
میکروبیوم روده شامل باکتریها، ویروسها، قارچها و کرمهاست که باکتریها اکثریت قاطع این جامعه را تشکیل میدهند. رودهی انسان زیستگاه 300 تا 500 گونه باکتریایی پیچیده است. اکثر فلور روده در کولون یا روده بزرگ یافت میشود که آخرین بخش دستگاه گوارش شماست.
در عین تعجب، فعالیتهای متابولیکی فلور روده انسان شبیه یک اندام مستقل است. به همین دلیل، برخی دانشمندان فلور روده را «اندام فراموش شده» مینامند. فلور روده بسیاری از کارکردهای مهم بهداشتی را انجام میدهد. آنها ویتامینها از جمله ویتامین K و برخی از ویتامینهای گروه B را تولید میکنند. همچنین فیبرها را به چربیهای زنجیره کوتاه مانند بوتیرات، پروپیونات و استات تبدیل میکنند که دیوارهی روده را تغذیه میکند و بسیاری از کارکردهای متابولیکی را انجام میدهند. این چربیها همچنین سیستم ایمنی را تحریک کرده و دیواره روده را تقویت میکنند. این کارکرد میتواند از ورود مواد ناخواسته به بدن و برانگیختن پاسخ ایمنی جلوگیری کند.
کپسول بایو فلورا تک از ژن فارما، یکی از محصولات مراقبتی برای سیستم گوارش است که میتواند به بهبود سلامت عمومی بدن و به علاوه به حفظ سلامتی سیستم گوارش کمک کند.
فلور رودهی انسان به شدت تحت تاثیر رژیم غذایی است و مطالعات نشان میدهد یک فلور رودهی نامتعادل با بیماریهای متعددی ارتباط خواهد داشت. تصور میشود این بیماریها شامل چاقی، دیابت نوع 2، سندرم متابولیک، بیماریهای قلبی، سرطان کولورکتال، آلزایمر و افسردگی باشند.
پروبیوتیکها و فیبرهای پریبیوتیک میتوانند به اصلاح این تعادل کمک کنند تا «اندام فراموش شده» در بدن انسان بتواند به طور بهینه عمل کند.
تاثیر پروبیوتیکها بر سلامت هضم
پروبیوتیکها به طور گستردهای برای تاثیرشان بر سلامت هضم مورد مطالعه قرار گرفتهاند. شواهد نشان میدهد مکملهای پروبیوتیکی میتوانند در درمان اسهال ناشی از آنتیبیوتیکها موثر باشند.
زمانی که مردم آنتیبیوتیکها را مصرف میکنند، به ویژه برای دورههای طولانی، اغلب اسهال تجربه میکنند (حتی پس از ریشهکن شدن عفونت). این عارضه به این دلیل اتفاق میافتد که آنتیبیوتیکها بسیاری از باکتریهای طبیعی روده را میکشند؛ درنتیجه تعادل روده را مختل میکند و رشد باکتریهای مضر را امکانپذیر میسازد.
پروبیوتیکها همچنین ممکن است در مبارزه با سندرم روده تحریکپذیر یا IBS (یک اختلال هضمی شایع) با کاهش گاز، انباشتگی، یبوست، اسهال و سایر علائم موثر باشند. تحقیقات در مورد اثربخشی مکمل پروبیوتیک برای درمان IBS متناقض است. یک مرور اخیر گزارش کرد که هفت مطالعه بهبود IBS با مکمل پروبیوتیک را نشان دادند، اما چهار مطالعه نشان ندادند. تحقیقات نشان میدهد که مکملهای پروبیوتیک چندسویه بیشترین بهبود IBS را ایجاد میکنند، به ویژه زمانی که بیش از 8 هفته مصرف شوند. با این حال، در مورد درمان پروبیوتیکی IBS هنوز بسیاری از نکات نامشخص است، از جمله موارد زیر:
-
- کدام علائم IBS با پروبیوتیکها بهبود مییابد؟
- کدام پروبیوتیکها یا ترکیبات پروبیوتیکی، موثرترین هستند؟
- چه دوز و مدت درمان پروبیوتیکی بهتر است؟
- آیا انواع مختلف IBS نیاز به درمانهای پروبیوتیکی متفاوتی دارند؟
محققان نتایج اولیه درمان پروبیوتیکی IBS را امیدوارکننده میدانند، اما میگویند کارآزماییهای بزرگ بیشتری لازم است تا متخصصان و پزشکان بتوانند به طور مطمئن پروبیوتیکها را به صورت مداوم برای درمان IBS تجویز کنند.
برخی مطالعات همچنین مزایای مکمل پروبیوتیک علیه بیماریهای التهابی روده مانند بیماری کرون و کولیت زخمی را نشان میهد. با این حال محققان میگویند تحقیقات بیشتری قبل از تایید اثربخشی درمان مورد نیاز است. پروبیوتیکها همچنین ممکن است در مبارزه با عفونتهای هلیکوباکتر پیلوری که یکی از عوامل اصلی زخم و سرطان معده است، موثر باشند.
اگر در حال حاضر مشکلات هضمی دارید که نمیتوانید آن را ریشهکن کنید، مکمل پروبیوتیک چیزی است که میتوانید در نظر بگیرید. با این حال، ابتدا باید با یک متخصص یا پزشک مشورت کنید.
تاثیر پروبیوتیکها بر کاهش وزن
برخی تحقیقات نشان میدهد افراد مبتلا به چاقی دارای میکروبهای روده متفاوتی نسبت به افراد لاغر هستند. تحقیقات ارتباط بین میکروبهای روده و چاقی را در نوزادان و بزرگسالان نشان میدهد. همچنین نشان میدهد تغییرات میکروبی در روده، یکی از عوامل در چاقی بزرگسالی است.
بنابراین بسیاری از دانشمندان بر این باورند که میکروبهای رودهی انسان در تعیین وزن بدن نقش مهمی دارند.
برخی سویههای پروبیوتیکی به نظر میرسد به کاهش وزن کمک میکنند، در حالی که تحقیقات بیشتری مورد نیاز است. با این حال محققان توصیه میکنند در شتاب برای این نتیجهگیری احتیاط کنید، زیرا هنوز بسیاری از نکات ناشناخته وجود دارد. این نکات ناشناخته عبارتند از:
-
- سویههای خاص پروبیوتیکی که باید استفاده شود
- دوز و مدت درمان
- اثرات بلندمدت درمان
- تعامل سن، جنسیت، شرایط سلامتی و سبک زندگی
در یک مطالعه، 210 نفر با چاقی مرکزی که با اضافه وزن شکمی مشخص میشود، روزانه پروبیوتیک لاکتوباسیلوس گاسری مصرف کردند. شرکتکنندگان این مطالعه به صورت متوسط حدود 8.5 درصد از چربی شکم خود را طی 12 هفته از دست دادند. وقتی شرکتکنندگان مصرف پروبیوتیک را متوقف کردند، چربی شکم خود را ظرف 4 هفته بازیافتند.
شواهد همچنین نشان میدهد لاکتوباسیلوس رامنوسوس و بیفیدوباکتریوم لاکتیس میتوانند به کاهش وزن و پیشگیری از چاقی کمک کنند؛ هرچند تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.
ظهور سایکوبیوتیکها
در دههی گذشته، پژوهشها نشان دادهاند که روده و مغز از طریق محور روده-مغز به هم متصل شدهاند. این محورِ ارتباطی، سیستم عصبی مرکزی و سیستم عصبی رودهای را به هم مرتبط میکند که سیستم دوم مسئول هضم غذاست.
برخی پژوهشها نشان میدهند که برخی میکروبهای موجود در روده میتوانند از طریق این محور بر مغز تاثیر بگذارند. این باکتریها بخشی از حوزهی نوظهور رواندرمانی به نام «سایکوبیوتیکها» هستند.
پژوهشها حاکی از آن است که سایکوبیوتیکها میتوانند در درمان اختلالات شناختی و عصبی مانند اوتیسم، آلزایمر و پارکینسون موثر باشند.
اینکه کدام میکروبها و چگونه با مغز در ارتباط هستند، موضوع پژوهشهای زیادی است.
برخی محققان پیشنهاد میکنند که برای برخی افراد، مصرف مکمل پروبیوتیک سویههای خاص، ممکن است نسبت به مصرف داروهای روانگردان برای مقابله با استرس، تنهایی و غم ناشی از همهگیری کووید 19 مناسبتر باشد.
سایر مزایای پروبیوتیکها برای سلامتی
مزایای زیادی برای پروبیوتیکها وجود دارد. آنها ممکن است در درمان عارضههای زیر موثر باشند:
-
- التهاب: پروبیوتیکها التهاب سیستمیک را کاهش میدهند که از عوامل اصلی بسیاری از بیماریها است.
- افسردگی و اضطراب: ثابت شده است که سویههای پروبیوتیکی Lactobacillus helveticus و Bifidobacterium longum علائم اضطراب و افسردگی را در افراد مبتلا به افسردگی بالینی کاهش میدهند.
- کلسترول خون: ثابت شده است که چندین پروبیوتیک میزان کلسترول کل و کلسترول LDL (بد) را کاهش میدهند، هرچند پژوهشها در این زمینه همچنان مورد بحث است.
- فشار خون: پروبیوتیکها همچنین ممکن است باعث کاهش متوسط فشار خون شوند.
- عملکرد ایمنی: چندین سویه پروبیوتیکی ممکن است عملکرد ایمنی را افزایش دهند و خطر ابتلا به عفونتها از جمله سرماخوردگی را کاهش دهند.
- سلامت پوست: شواهدی وجود دارد که پروبیوتیکها میتوانند در درمان آکنه، رزاسه و اگزما و سایر اختلالات پوستی مفید باشند.
- اثر ضدپیری: هرچند پژوهشها بسیار محدود است، ولی شواهدی وجود دارد که پروبیوتیکها پتانسیل افزایش طول عمر از طریق افزایش توانایی سلولها برای تکثیر خود را دارند.
اینها تنها بخش کوچکی از مزایای پروبیوتیکها محسوب میشوند، زیرا مطالعات جاری نشاندهنده طیف گستردهای از اثرات بالقوه سلامتی این میکرو ارگانیسمها است.
کووید 19 و پروبیوتیکها
برخی محققان پیشنهاد میکنند که بهبود میکروبیوم روده از طریق مکمل پروبیوتیک و رژیم غذایی ممکن است یک راهبرد برای مبارزه و درمان عفونت کروناویروس جدید SARS-CoV-2 باشد که باعث بیماری کووید 19 میشود.
مشخص شده که کووید 19 با ایجاد «طوفان سیتوکین» یا سیتوکینهای التهابی بیش از حد، باعث آسیب به دفاع بدن میشود که باور بر این است علت اصلی شدت عارضههای سلامتی و حتی مرگ خواهد شد. از آنجا که ثابت شده فلور روده سیستم ایمنی را تقویت کرده و التهاب را مهار میکند، محققان تصور میکنند مکمل پروبیوتیک ممکن است با مهار یا محدود کردن این «طوفان سیتوکین» به بهبود سریعتر کرونا کمک کند.
همچنین افراد مبتلا به کووید 19 علائم گوارشی مانند اسهال، تهوع، استفراغ، درد شکم و کاهش اشتها را گزارش کردهاند. برخی محققان نظریهپردازی میکنند که پروبیوتیکها ممکن است با مسدود کردن گیرنده آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE) که پاتوژن SARS-CoV-2 از آنجا وارد بدن شده و سلولهای گوارشی را آلوده میکند، بتوانند از کروناویروس جلوگیری کنند.
یک ارتباط پیشنهادی دیگر بین کووید 19 و پروبیوتیکها محور روده-ریه است. این محور یک سیستم ارتباطی و تعاملی بین بافتهای روده و ریه محسوب میشود که از طریق میکرو ارگانیسمهای میکروبیوم انسان اتفاق میافتد. مشخص شده که عدم تعادل فلور روده با بیماریهای ریوی و عفونتهای مجاری تنفسی مرتبط است. محققان پیشنهاد میکنند اصلاح این عدم تعادلها ممکن است به بهینهسازی سلامت ریه کمک کند که میتواند از بدن در برابر پاتوژنهایی مانند SARS-CoV-2 محافظت کند.
پژوهشهای دیگری نشان میدهد که مکمل پروبیوتیک به طور کلی ممکن است فعالیت ضدویروسی ایجاد کند تا پاسخ ایمنی، ریوی و ضدالتهابی بهینه شدهای را برای پاکسازی عفونت SARS-CoV-2 ایجاد کند. تمام این فرضیهها در مرحله نظری هستند. محققان میگویند مطالعات بیشتری برای تایید آنها لازم است.
یک مطالعه احتیاط را توصیه میکند و پیشنهاد میدهد که همهی سویههای پروبیوتیکی، اثرات یکسانی نخواهند داشت. این مطالعه سوال میکند آیا مکمل پروبیوتیک میتواند ترکیب میکروبیوم روده را به اندازه کافی تغییر دهد تا بتواند در برابر کووید 19 مبارزه کند؟! در حال حاضر پاسخی برای آن نداریم!
قرص آلتوهلث تریفالا از فاران شیمی، مکملی تخصصی برای کاهش علائم سندروم روده تحریکپذیر یا آی بی میباشد. این مکمل به خاطر ویژگی آنتیاکسیدانی قوی، انتخاب برتری برای حفظ سلامت دستگاه گوارش است.
عوارض جانبی پروبیوتیکها
پروبیوتیکها بهطور کلی به خوبی تحمل میشوند و برای اکثر مردم ایمن هستند. با این حال مقررات مربوط به پروبیوتیکها متفاوت است. بنابراین باید در انتخاب یک محصول دقت کرد.
انتخاب پروبیوتیک
هنگام مواجهه با طیف وسیع پروبیوتیکهای موجود در حال حاضر، ممکن است احساس سردرگمی کنید؛ اما باید بدانید که شما تنها نیستید. انتخاب مکملهای پروبیوتیکی ساده نیست!
در ایالات متحده، پروبیوتیکها بهطور کلی بهعنوان افزودنیهای غذایی، داروها یا مکملهای غذایی فروخته میشوند. در حالی که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) هر یک از اینها را به روشهای متفاوتی تنظیم میکند، اما اکثر مواد غذایی و مکملها نیازی به تأیید قبل از ورود به بازار ندارند. در نتیجه، برخی شرکتها از بازاریابی پروبیوتیکها استفاده کرده و ادعاهایی میکنند که از نظر علمی پشتوانه ندارد.
مقررات مربوط به پروبیوتیکها در سراسر جهان بسیار متفاوت است، بنابراین سفارش آنلاین از سایر کشورها خطرناک خواهد بود. مواد غذایی، لوازم آرایشی و مکملهای تنظیم نشده در خارج از کشور به راحتی یافت میشوند، اما ایمنی آنها تأیید نشده است. جستجو برای شرکتهایی که از بهترین روشها مانند آزمایش شخص ثالث پیروی میکنند، میتواند به شما کمک کند تا مکملهای با کیفیت بالا پیدا کنید.
بهترین کار استفاده از مشاوره افراد متخصص یا درخواست پیشنهادهای آنهاست. متخصصان و پزشکان میتوانند محصولاتی را که میدانند ایمن و موثر هستند به شما توصیه کنند.
عوارض جانبی پروبیوتیکها
در چند روز اول مصرف مکمل پروبیوتیک، ممکن است عوارض جانبی مرتبط با هضم مانند گاز و ناراحتی خفیف شکمی را تجربه کنید. با این حال پس از سازگاری، هضم شما باید شروع به بهبود کند.
در افرادی که سیستم ایمنی ضعیف دارند، از جمله کسانی که مبتلا به HIV، ایدز و چندین عارضه دیگر هستند، پروبیوتیکها ممکن است منجر به عفونتهای خطرناک شود.
اگر مشکل یا عارضهی خاصی دارید، قبل از مصرف مکمل پروبیوتیک حتما با پزشک و متخصص مشورت کنید.
چالشهای پیش روی محققان
علم در دو دهه گذشته پیشرفت چشمگیری در درک نقشهایی که پروبیوتیکها در سلامت و بیماری انسان ایفا میکنند، داشته است. با این حال تحقیقات در مورد پروبیوتیکها هنوز در ابتدای راه است و موارد بسیاری برای یادگیری وجود دارد.
علیرغم مطالعات گسترده، محققان هنوز در حال شناسایی تمام گونههای میکروبی فردی هستند که در رودهی انسان زندگی میکنند. شناسایی آنها برای درک نحوه عملکرد آنها در سلامت انسان حیاتی است. به عنوان مثال محققان در سال 2019 گزارش کردند که تقریبا 2000 گونه باکتری رودهای قبلا ناشناخته را شناسایی کردهاند. این گام بزرگی در دستهبندی میکروبهای موجود در روده انسان بود.
پس از شناسایی میکرو ارگانیسمها، چالش بعدی پیش روی محققان ارتباط دادن گونهها، زیرگونهها و سویههای مختلف میکروبها با اثرات آنها بر سلامت انسان است که این موضوع پیچیده میشود. اگرچه هزاران مطالعه، مزایای بهداشتی پروبیوتیکها را برای بسیاری از عارضههای بالینی ارزیابی کردهاند، اما نتایج اغلب با هم تناقض دارند. یک دلیل این امر عدم یکسان بودن روشهای پردازش و تجزیهوتحلیل دادههای پروبیوتیک در سراسر جهان است. این موضوع منجر به تحلیلهای متناقض از دادههای منتشر شدهی تحقیقات میشود.
استانداردسازی تحقیقات پروبیوتیک چالشبرانگیز است؛ زیرا بدن انسان شامل مجموعهی بزرگ و متنوعی از میکرو ارگانیسمهاست که در بین کشورها و حتی در بین افراد در یک کشور متفاوت است. علاوه بر این، خود سویههای باکتریایی به طور مداوم در حال تکامل هستند؛ همانطورکه سلامت و محیطهای میزبانهای انسانی آنها به طور دائم تغییر میکند.
محققان پروبیوتیک با چالش طبقهبندی شاید تریلیونها موجود در حال تغییر در محیطهای در حال تکامل روبرو هستند!
تنها با پیشرفت آنالیز محاسباتی ژنوم گروههای جمعی میکروبها (متاژنومیکس) در دو دهه گذشته است که این وظیفهی عظیم، امکانپذیر شده است. دانشمندان باید شواهد متناقض هزاران مطالعه را استانداردسازی کرده و سپس آن شواهد را به توصیههای روشنی برای استفادهی درمانی از پروبیوتیکها ترجمه کنند.
نتیجهگیری
حفظ یک روده سالم تنها با مصرف مکملهای پروبیوتیکی اتفاق نمیافتد؛ رژیم غذایی و ورزش روزانه نیز اهمیت دارند، زیرا بسیاری از عوامل سبک زندگی بر باکتریهای روده شما تأثیر میگذارند. با این حال مکمل پروبیوتیک ممکن است مزایای گسترده با عوارض جانبی کم داشته باشد. بنابراین اگر علاقهمند به بهبود سلامت رودهی خود هستید، ارزش امتحان کردن آن را دارد.
حتما قبل از شروع مصرف مکملهای پروبیوتیکی با پزشکان و متخصصان صحبت کنید تا مطمئن شوید سویههای درست را به میزان درست مصرف میکنید تا از عوارض جانبی اجتناب کنید.
شاید شما درباره اینکه آیا عارضهی خاصی که دارید میتواند از پروبیوتیکها بهره ببرد، کنجکاو باشید. اگر اینطور است، میتوانید به راهنمای کامل سازمان گوارششناسی جهانی مراجعه کنید. این راهنما فهرستی از پروبیوتیکها، عارضهها و دوزهای توصیه شده را ارائه میدهد.
همیشه در شروع مصرف پروبیوتیکها احتیاط توصیه میشود. مطمئن شوید از یک محصول معتبر استفاده میکنید، به آرامی مصرف مکملها را شروع کنید و در کنار یک مشاور تغذیه مورد اعتماد، مصرف این مکملها را ادامه دهید.