برای یک نومادر هیچچیز وحشتناکتر از آن نیست که در بحبوحۀ ترمای پس از زایمان و درگیری با نوزادی که دائم در حال گریه کردن است درگیر سردردهای کلافهکننده هم بشود؛ اما این یک خبر بد برای نومادران و حتی مادران آینده است که سردرد پس از زایمان همیشه در کمین شماست.
سردرد در مادران پس از زایمان همچون سردرد در افراد عادی میتواند علل مختلفی داشته باشد. سردرد سینوسی، سردرد تنشی، میگرن و سایر سردردهای پس از زایمان میتواند به علل متفاوت رخ دهد. میدانید که در طی دوران بارداری و حتی پس از آن سطح استروژن مادر مدام در حال تغییر است، گاه سردرد نومادران دلیلی جز تغییرات سطح استروژن ندارد.
بههرحال جای نگرانی است، همیشه درمانهایی برای سردردهای پس از بارداری وجود دارد که در این مطلب از داروخانه آنلاین روشا قصد داریم علاوه بر پرداختن به علل متفاوت این عارضه، نگاهی هم داشته باشیم به درمان این نوع از سردردها.
- افت ناگهانی سطح هورمون استروژن پس از زایمان، یکی از اصلیترین محرکهای بروز سردرد و میگرن در نومادران است.
- کمبود خواب، خستگی و کمآبی بدن از عوامل شایع سردرد هستند که با استراحت و مدیریت سبک زندگی بهبود مییابند.
- سردردهای ناگهانی، شدید (رعدآسا) یا همراه با تاری دید و تب، زنگ خطری برای بیماریهای جدی نظیر پرهاکلامپسی هستند.
- مصرف مسکنهایی مثل استامینوفن و ایبوپروفن در شیردهی ایمن است، اما از مصرف خودسرانه آسپرین و مواد افیونی باید پرهیز شود.
- برای تسکین سردردهای خفیف، روشهای غیردارویی مانند کمپرس سرد، ماساژ سر و استراحت در اتاق تاریک اولویت دارند.
علت سردردهای پس از زایمان نومادران
مطالعات نشان داده است که تا 39 درصد از افراد در هفته اول پس از زایمان سردرد را تجربه میکنند. پس از بارداری، سطح استروژن یک زن به طور قابل توجهی کاهش پیدا خواهد کرد. کاهش این هورمون در بدن نومادران علاوه بر ایجاد افسردگی موسوم به افسردگی پس از زایمان میتواند از علل بروز سردردهای این دوران هم باشد. با نگاهی به آخرین یافتههای مربوط به سردردهای بعد از بارداری به لیستی از دلایل مشخص پیرامون این عارضه خواهیم رسید:
- فشار
- کمبود خواب
- خستگی
- کمآبی بدن
- کاهش سطح استروژن
اهمیت به این نکته که گاهی سردرد بعد از زایمان خود نشانهای بر وجود عارضهای جدی است، به فرد کمک خواهد کرد اقدامات به موقع را صورت دهد. این عارضههای جدی شامل موارد زیر هستند:
- پره اکلامپسی یا اکلامپسی
- مننژیت
- تومورها
- سردرد نخاعی
- واکنش به دارو
هریک از موارد فوق برای نومادران میتواند تبدیل به یک ترومای وحشتناک شود، بنابراین بهتر است به سراغ شناخت راههای درمان برویم.
درمان سردرد بعد از زایمان
چنانچه بلافاصله پس از زایمان در حالیکه هنوز از بیمارستان مرخص نشده باشید دچار سردرد شوید، پزشک جهت اطمینان از اینکه زندگی شما را هیچ خطری تهدید نمیکند اقدامات لازم را به سرعت انجام میدهد. بهویژه اگر همراه با سردرد علائمی نظیر بیحسی، تاری دید و ضعف هم بروز کرده باشد.
در چنین مواقعی پزشک برای رسیدن به اطمینان از اینکه کمترین تهدید برای سلامتی فرد وجود دارد دستور سی تی اسکن یا MRI میدهد. درمان دردهایی از این دست که احتمال خطر جانی در آنها بالاست، بسته به شرایط فرد متفاوت است.
یکی از عوامل کلیدی در بررسی علت سردردهای پس از زایمان، کنترل دقیق نوسانات فشار خون است که میتواند منشأ دردهای ضرباندار باشد. پایش منظم این شاخص برای پیشگیری از عوارض جدی و تشخیص صحیح نوع سردرد اهمیت بالایی دارد. برای آشنایی با علائم هشداردهنده و نحوه مدیریت این وضعیت، مطالعه مطلب فشار خون زنان پس از زایمان میتواند برای شما مفید باشد.
آزمایش خون، برای بررسی عفونت های نخاع یا مغز، سموم یا مشکلات عروق خونی
سی تی اسکن جمجمه، برای دریافت نمای مقطعی از مغز شما، که میتواند به تشخیص عفونت، تومور، خونریزی در مغز و آسیب مغزی کمک کند.
MRI سر تصاویری دقیق از مغز و رگهای خونی آن تهیه میکند و میتواند هرگونه ناهنجاری یا مشکل در مغز و سیستم عصبی را نشان دهد. بررسی این تصاویر به پزشک کمک میکند تا وضعیت بیمار را بهتر ارزیابی کرده و میزان جدی بودن مشکل را تشخیص دهد.
بههرحال انواع مختلفی از سردرد وجود دارد که تنها در یک طرف سر یا صورت شما درد ایجاد می کند. بسیاری از آنها دلایل خوش خیم دارند و خود به خود از بین میروند. مدیریت وضعیت بدن، نوشیدن آب بیشتر یا استراحت دادن به چشمها ممکن است گاهی کمک کننده باشد.
اما اگر سردردها پس از زایمان بهشکل خفیف تا متوسط پس از مرخص شدن از بیمارستان بروز پیدا کند و همراه با آن علائم جدی دیگری برای پزشک ایجاد نگرانی نکند؛ در این مواقع پزشک با آن همچون یک سردرد معمولی برخورد خواهد کرد. درمانهای توصیهشده برای سردرد پس از بارداری در چنین شرایطی عبارتند از:
- کمپرس سرد
- خوابیدن و ریلکس کردن
- اتاق تاریک و بدون نور جهت استراحت
- کافئین کم در نوشیدنیهایی چون قهوه، انرژیزا
- دوز پائینی از استامینوفن یا ایبوپروفن
- ماساژ سر
- آبدرمانی
داروهای قابل مصرف برای سردرد در دوران شیردهی
اهمیت دوران شیردهی تا به آنجاست که گاهی نومادران از خوردن برخی مواد غذایی مورد علاقهشان همچون نسکافه و شکلات و لبنیات هم پرهیز میکنند تا فرزند کوچکِ مبتلا به کولیکشان کمی کمتر آزار ببیند، حال وقتی پای مصرف داروها به میان میآید موضوع جدیتر هم میشود؛ چراکه هرچه به عنوان یک مادر شیرده میخورید میتوان به نوزاد هم منتقل شود.
اگر سردرد دارید، ابتدا تسکینهای غیر دارویی را امتحان کنید. اما گاهی این راهها کمک چندانی نمیکنند و فرد همچنان درگیر علائم سردرد است، در این مواقع بهتر است از پزشک خود درمورد داروهایی که نوزادتان را تهدید نمیکند صحبت کنید. مسکنهای بیخطر را عموما میتوانید بدون تهیۀ نسخه هم تهیه کنید. اینها شامل داروهای بدون نسخه مانند:
- ایبوپروفنها نظیر ادویل و موترین
- استامینوفنها همچون نیلنول
گاه اما شرایط به سمتی میرود که بدون مراجعه به پزشک و دریافت تجویز نمیتوان بر سردرد بعد از زایمان فائق آمد. داروهای تجویزی در این شرایط میتواند شامل موارد زیر باشد:
- دیکلوفناک سدیم
- التریپتان هیدروبرومید
اگرچه مصرف موارد بالا همچنان بیخطر است برای نوزاد، اما برخی از مسکنهای تجویزی میتواند برای نوزاد خطرآفرین باشند از جملۀ آنها مسکنهایی است که در ادامه معرفی میکنیم:
- افیون و مواد افیونی
- آسپرین
- زونیزامید
- آتنولول
- تیزانیدین
داروهای خوراکی کلیدی سردرد بعد از زایمان
بوتالبیتال-استامینوفن-کافئین (BAC) یک ترکیب موثر تسکیندهنده درد برای سردردهای تنشی متوسط تا شدید دردناک است.
BAC حاوی بوتالبیتال، یک باربیتورات است که خطر ابتلا به وابستگی یا استفاده نادرست را به همراه دارد.
سه جزء BAC برای افزایش اثر تسکین درد با هم کار میکنند.
BAC در چندین نام تجاری تجویزی و داروهای ژنریک موجود است.
اگر از BAC استفاده میکنید، بیش از آنچه پزشک توصیه میکند یا بیشتر از مقدار توصیه شده مصرف نکنید. این خطر ابتلا به اختلال مصرف مواد و مصرف بیش از حد استامینوفن را کاهش میدهد.
درمورد افراد باردار یا شیرده لازم است پیش از مصرف داروهای خوراکی فوق با کادر درمان مشورت لازم را انجام دهد. شرایط افراد در تجویز هریک از این داروها تعیینکننده است.
نقش هورمون در سردردهای پس از زایمان
یک مطالعه قدیمی در سال 1993 نشان داد که هورمون هایی مانند استروژن و پروژسترون می توانند بر سردرد در زنان تأثیر بگذارند.
هورمونهای جنسی بر بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس و غده هیپوفیز تأثیر میگذارند. هیپوتالاموس گرسنگی و تشنگی را کنترل میکند و در فعالیت عاطفی شرکت دارد. غده هیپوفیز قسمت کوچکی از مغز است که به عنوان کنترل کننده سایر غدد هورمونی عمل می کند.
سایر علائم سردرد بعد از زایمان که باید نگران آنها باشید
سردرد معمولا باعث درد در ناحیه سر، صورت یا گردن میشود. اگر درد شدید و غیرعادی یا علائم و نشانههای دیگر دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید. سردرد شما ممکن است نشانه یک بیماری زمینهای یا وضعیت سلامتی باشد که برای نومادر ایجاد خطر کند. سردرد پس از زایمان را باید بسیار جدی گرفت چنانچه:
- سردرد به صورت ناگهانی و با شدتی رعدگونه بروز کند؛
- سردرد شدید برای اولین بار رخ دهد؛
- سردرد همراه با تب بالا و خشکی گردن همرا شود؛
- تب فرد از 102 تا 104 درجۀ فارنهایت بالاتر برود؛
- حالت تهوع و استفراغ همراه با سردرد شود؛
- غشکردن همراه با سردرد؛
- بروز سرگیجه و از دستدادن تعادل؛
- بروز دردهای شدید تا حدی که فرد را از خواب بیدار کند؛
- دردهایی که با تغییر وضعیت بر شدتشان افزوده شود؛
- سوزنسوزن شدن مداوم صورت؛
- گیجی یا تولید مشکل در درک گفتار؛
- افتادگی یکطرف صورت؛
- ضعف در یک طرف بدن؛
- مشکلات ایجاد شده در راه رفتن؛
- مشکلات ایجاد شده در شنوایی؛
- دردهایی که پس از سرفه، عطسه و یا هرنوع فعالیتی تولید میشود؛
- تشنج؛
- کاهش وزن غیر قابل توضیح؛
- ایجاد تورم روی صورت و سر فرد؛
- برآمدگی یا جراحت روی سر.
جمعبندی سردرد بعد از زایمان
همانطور که دیدید بیشتر مواقع علائم و نشانههای سردرد پس از زایمان مشابه سردرد افراد در حالات معمول دیگر است، با اینهمه اهمیت دوران بارداری و شیردهی به دلیل ضعف جسمانی شدیدی که برای یک نومادر ایجاد میکند شرایط را متفاوتتر میکند.
بروز عارضههایی که در شرایط معمول با خسارات کمتر قابل جبران است در این دوران میتواند منجر به بروز نتیجهای شود که به سختی قابل جبران باشد.
- سردردی که دو یا چند بار در هفته اتفاق میافتد.
- سردرد مداوم است یا مرتباً عود میکند.
- شدت درد طی چند روز بهتدریج بدتر میشود.
- الگو یا علائم آن با سردردهای معمولی شما متفاوت است.
- بسیار شدید است و بهطور ناگهانی بروز میکند.
- سردردی که پس از ضربه یا آسیب به سر ایجاد شود.
